(Бу чыгыш инвесторлар аудиториясе өчен язылган иде.)
Y Combinator хәзерге көнгә кадәр 564 стартапны финанслады, шул исәптән 53 компаниядән торган хәзерге батчны да кертеп. Бәяләве булган (ягъни өлешле раунд уздырган, сатылган яисә яшәүдән туктаган) 287 компаниянең гомуми бәясе якынча $11,7 миллиард тәшкил итә, ә хәзерге батчка кадәрге 511 компания бергәләп якынча $1,7 миллиард җыйды. [1]
Гадәттәгечә, бу саннарда берничә зур җиңүче өстенлек итә. Иң яхшы 10 стартапка шул 11,7 миллиардның 8,6 миллиарды туры килә. Ләкин алар артында яшьрәк стартапларның бөтен бер пелотоны бар. Чыннан да бик зур булып китү мөмкинлеге булган тагын якынча 40 компания бар.
Узган җәйдә, батчта 84 компания булганда, эшләр бераз контрольдән чыга язды, шуңа күрә без батч күләмен киметү өчен фильтрыбызны кыстык. [2] Берничә журналист моны үзләре сөйләп йөргән ниндидер макротарихның дәлиле итеп күрсәтергә тырышты, ләкин моның сәбәбенең бернинди тышкы трендка да катнашы юк иде. Сәбәбе шул: без n² алгоритмын куллануыбызны аңлап алдык һәм аны төзәтү өчен вакыт отарга кирәк иде. Бәхеткә, без YC'ны шардлау буенча берничә ысул уйлап таптык, һәм бу проблема хәзер хәл ителгән кебек. Яңарак, яхшырак масштаблана торган модель һәм нибары 53 компания белән, хәзерге батч җиңелчә саф һавада йөрү кебек тоела. Киләсе киртәгә төртелгәнче без тагын 2 яисә 3 тапкыр үсә алырбыз дип уйлыйм. [3]
Шундый зур сандагы стартапларны финанслауның бер нәтиҗәсе шул: без трендларны иртә күрәбез. Ә стартапларга без иң нык ярдәм итә торган нәрсәләрнең берсе акча җыю булганга күрә, без инвестицияләр өлкәсендәге трендларны сизеп тору өчен бик уңайлы урында торабыз.
Мин бу трендларның кая илтүен тасвирлап карарга җыенам. Әйдәгез, иң төп сораудан башлыйк: киләчәк үткәнгә караганда яхшырак булырмы, әллә начарракмы? Инвесторлар тулаем алганда күбрәк акча эшләрме, әллә азракмы?
Минемчә, күбрәк. Биредә берничә төрле көч тәэсир итә: аларның кайберләре керемнәрне киметәчәк, кайберләре исә арттырачак. Нинди көчләрнең өстен чыгачагын төгәл әйтә алмыйм, ләкин мин аларны бәян итәрмен, ә сез үзегез бәяләрсез.
Стартапларны финанслауда үзгәрешләр китереп чыгаручы ике зур көч бар: стартап башлау арзанрак була бара, һәм стартаплар ачу гадәтирәк эшкә әверелә.
Мин 1986 елда колледж тәмамлаганда, нигездә ике сайлау мөмкинлеге бар иде: эшкә урнашу яисә аспирантурага керү. Хәзер өченчесе бар: үз компанияңне ачу. Бу — зур үзгәреш. Теориядә 1986 елда да үз компанияңне ачарга мөмкин иде, ләкин бу реаль мөмкинлек булып күренми иде. Консалтинг компаниясе яисә тар нишалы продукт компаниясе ачу мөмкин булып тоела иде, ләкин зур булып үсәчәк компания ачу мөмкин тоелмый иде. [4]
Ике юлдан өч юлга күчү рәвешендәге мондый үзгәреш — бары берничә буынга бер генә була торган зур иҗтимагый борылыш. Минемчә, без әле бу үзгәрешнең башында гына торабыз. Аның никадәр зур әһәмияткә ия булачагын алдан әйтү кыен. Сәнәгать инкыйлабы кебек зур булырмы? Бәлки. Бәлки, юк. Ләкин ул барыбер диярлек һәркемне аптырашта калдырырлык зур булачак, чөнки андый зур иҗтимагый борылышлар һәрвакыт шулай тәмамлана.
Төгәл әйтә ала торган бер нәрсә бар: стартаплар тагын да күбрәк булачак. ХХ гасыр уртасындагы монолит, иерархик компанияләрне кечерәк компанияләр челтәрләре алыштыра. Бу процесс хәзер Кремний үзәнендә генә бара торган нәрсә түгел. Ул дистәләгән еллар элек башланды һәм хәтта автомобиль сәнәгате кебек ерак тармакларда да бара. Аның алда узасы юлы бик озын әле. [5]
Үзгәрешләрнең икенче төп этәргече — стартапларны башлап җибәрү арзанрак була бара. Чсынында бу ике көч үзара бәйле: стартап башлау чыгымнарының кимүе — стартапларның гадәтирәк эшкә әйләнүенең бер сәбәбе.
Стартапларга азрак акча кирәк булуы оештыручыларның инвесторларга караганда көчлерәк позициягә ия була баруын аңлата. Сезгә элеккечә үк аларның энергиясе һәм хыялы кирәк, ләкин аларга сезнең акчагыз элеккечә күп кирәк түгел. Оештыручылар көчлерәк позициядә булганга, алар үз компанияләрендәге акцияләрнең һәм контрольнең зуррак өлешен саклап калачак. Димәк, инвесторлар азрак акциягә һәм азрак контрольгә ия булачак.
Бу инвесторлар азрак акча эшләр дигәнне аңлатамы? Мәҗбүри түгел, чөнки яхшы стартаплар күбрәк булачак. Инвесторларга җитәрлек сыйфатлы стартаплар акцияләренең гомуми күләме, мөгаен, артыр, чөнки өметле стартапларның саны аларның инвесторларга сата торган өлеше кимүгә караганда тизрәк үсәчәк.
Венчур бизнесында гамәли бер кагыйдә бар: елына чын-чынлап уңышлы булачак якынча 15 компания барлыкка килә. Күп кенә инвесторлар бу санны ниндидер космологик константа кебек кабул итсәләр дә, мин алай түгел дип төгәл беләм. Мөгаен, технологияләр үсешенең тизлек чикләре бардыр, ләкин хәзерге вакытта чикләүче фактор ул түгел. Әгәр шулай булса, һәр уңышлы стартап мөмкинлек туган айда ук төзелер иде, ләкин алай түгел. Хәзерге вакытта зур казанышлар санына чикләү куючы фактор — компанияләр ачучы җитәрлек дәрәҗәдә яхшы оештыручылар саны, һәм бу сан арта ала һәм артачак та. Бүген дә шәп оештыручы була алырлык, ләкин компания ачуга барып җитмәгән бик күп кеше бар. Иң уңышлы стартапларның кайберләре никадәр очраклы рәвештә башланганыннан моны аңлап була. Иң зур стартапларның шулкадәр күбесе бөтенләй ачылмый кала язган икән, димәк, нәкъ шундый ук яхшы булырдай, әмма ачылмый калган стартаплар да бик күп.
Дөньяда мондый яхшы оештыручылар 10 тапкыр, хәтта 50 тапкыр күбрәк булырга мөмкин. Аларның күбрәге эшкә тотынып, стартаплар ача башлагач, елына 15 зур җиңү җиңел генә 50 яки хәтта 100гә әйләнергә мөмкин. [6]
Ә керемнәр турында нәрсә әйтеп була? Без табышлар гел үсә барган югары бәяләүләр аркасында кысылачак бер дөньяга таба барабызмы? Минемчә, иң алдынгы фирмалар үткәндәгегә караганда күбрәк акча эшләячәк. Зур керемнәр түбән бәяләмәләрдә инвестицияләүдән килми. Алар чыннан да яхшы нәтиҗә күрсәткән компанияләргә инвестицияләүдән килә. Шуңа күрә, ел саен андыйлар күбрәк була икән, иң яхшы сайлаучыларның уңышлы очраклары да күбрәк булачак.
Димәк, венчур бизнесында төрлелек артачак. Иң яхшы стартапларны таный һәм үзенә тарта ала торган фирмалар тагын да яхшырак нәтиҗәгә ирешәчәк, чөнки танып алырга һәм җәлеп итәргә мөмкин булган шундый компанияләр күбрәк булачак. Ә начар фирмаларга, хәзерге кебек үк, калдык-постык кына эләгәчәк, шулай да алар алар өчен кыйммәтрәк түләячәк.
Шулай ук мин оештыручыларның үз компанияләре өстеннән контрольне озаграк саклавын да проблема дип санамыйм. Бу уңайдан эмпирик дәлилләр инде ачык: инвесторлар оештыручыларның башлыклары булуга караганда, аларның хезмәтчеләре сыйфатында күбрәк акча эшли. Бераз дәрәҗәне төшерә торган булса да, бу инвесторлар өчен яхшы яңалык, чөнки оештыручыларның һәр адымын микроменеджмент аша контрольдә тотуга караганда, аларга хезмәт итү азрак вакыт ала.
Ә фәрештәләр турында нәрсә әйтеп була? Минемчә, анда бик зур мөмкинлекләр бар. Элек бизнес-фәрештә булу начар хәл иде. Andy Bechtolsheim кебек бәхетең бакмаса, иң яхшы килешүләргә якын да бара алмый идең, ә инде стартапка акча керткән очракта да, соңрак килгән венчур инвесторлар синең өлешеңне тартып алырга тырыша иде. Хәзер исә фәрештә Demo Day яки AngelList кебек мәйданчыкларга барып, венчур инвесторлар белән бер үк килешүләргә ирешә ала. Венчур инвесторлар капитал таблицасыннан фәрештәләрне сыгып чыгара алган заманнар инде күптән артта калды.
Минемчә, хәзерге вакытта стартап инвестицияләрендә файдаланылмаган иң зур мөмкинлекләрнең берсе — фәрештәләр күләмендәге тиз карарлы инвестицияләр. Инвесторларның бик азы гына үзләреннән акча җыю стартапларга нинди зур чыгымнарга төшкәнен аңлый. Компания бары тик оештыручылардан гына торганда, җиңел генә 6 атнага сузылырга мөмкин булган акча җыю вакытында барлык эш туктап кала. Акча җыюның хәзерге югары бәясе арзан инвесторлар өчен калганнарны артта калдыру мөмкинлеге барлыгын аңлата. Ә бу контекстта «арзан» булу — тиз карар кабул итүне аңлата. Әгәр яхшы шартларда $100 мең салучы һәм 24 сәгать эчендә «әйе» яки «юк» дигән җавап бирергә вәгъдә итүче абруйлы инвестор булса, ул барлык диярлек иң яхшы килешүләргә керә алыр иде, чөнки һәр яхшы стартап башта аңа мөрәҗәгать итәр иде. Дөрес, сайлап алу аларның үзләренә туры килер иде, чөнки һәр начар стартап та беренче чиратта алар янына киләчәк, ләкин, һәрхәлдә, алар барысын да күрер иде. Әгәр берәр инвестор озак уйлануы яки бәяләү буенча озак сатулашуы белән танылган булса, оештыручылар аны иң соңгы чиратка калдырачак. Ә акча җыю гадәттә җиңел бирелә торган иң өметле стартаплар очрагында, «соңгы чират» бик тиз «беркайчан да» дигән сүзгә әйләнә ала.
Зур җиңүләр саны яңа стартапларның гомуми саны белән беррәттән сызыкча үсәрме? Мөгаен, юк, моңа ике сәбәп бар. Беренчесе: элекке заманда стартап ачудан курку хисе бик нәтиҗәле фильтр булып тора иде. Хәзер уңышсызлык чыгымнары кими барган саен, оештыручыларның күбрәк тәвәккәлләвен көтәргә кирәк. Бу начар түгел. Технологияләрдә уңышсызлык бәясен киметүче яңалыкның уңышсызлыклар санын арттыруы, ләкин шуңа да карамастан сезнең отышта калуыгыз — гадәти хәл.
Зур җиңүләр санының стартаплар санына пропорциональ рәвештә үсмәвенең икенче сәбәбе — идеяләр бәрелешенең арта баруы. Яхшы идеяләр санының чикле булуы елына бары тик 15 зур уңыш чыгуының сәбәбе булмаса да, аларның саны барыбер чикле булырга тиеш, һәм стартаплар никадәр күбрәк булса, шулкадәр күбрәк компанияләрнең бер үк вакытта бер үк эшне башкаруын күрәчәкбез. Әгәр идеяләр бәрелеше күпкә ешрак кабатлана башласа, бу яман мәгънәдә кызык булачак. [7]
Нигездә иртә уңышсызлыкларның саны арту сәбәпле, киләчәктәге стартап бизнесы гади генә масштабланган шул ук формада булмаячак. Элек обелиск булган нәрсә пирамидага әйләнәчәк. Ул өстә бераз киңрәк, ләкин аста шактый киңрәк булачак.
Бу инвесторлар өчен нәрсәне аңлата? Бу, иң элек, иң беренче баскычта инвесторлар өчен мөмкинлекләр күбрәк булачак дигән сүз, чөнки безнең күз алдына китергән фигураның күләме иң тиз шунда үсә. Стартаплар обелискына туры килгән инвесторлар обелискын күз алдыгызга китерегез. Ул стартаплар пирамидасына яраклашып пирамида булып киңәйгәндә, барлык эчтәлек өскә ябышып кала һәм аста бушлык барлыкка китерә.
Инвесторлар өчен бу мөмкинлек, нигездә, яңа инвесторлар өчен мөмкинлек дигән сүз, чөнки булган инвестор яки фирманың үзенә алырга әзер булган куркыныч дәрәҗәсе — алар өчен үзгәртү иң кыен булган нәрсәләрнең берсе. Төрле төр инвесторлар төрле куркыныч дәрәҗәсенә яраклашкан, ләкин һәрберсендә бу конкрет куркынычлык дәрәҗәсе тирән уелган: алар кулланган процедураларда гына түгел, анда эшләүче кешеләрнең холкында да.
Минемчә, венчур инвесторлар өчен иң зур куркыныч, шулай ук иң зур мөмкинлек — А сериясе баскычында. Дөресрәге, А сериясе раундлары де-факто В сериясенә әйләнгәнче А сериясе баскычы булган урында.
Хәзерге вакытта венчур инвесторлар А сериясе баскычында еш кына белә торып артык күп акча кертә. Алар моны һәр А сериясе компаниясеннән зур өлеш алырга тиешбез дип саналганга күрә эшлиләр, чөнки бу директорлар советындагы урын таләп иткән альтернатив чыгымнарны капларга тиеш. Димәк, берәр килешү өчен көндәшлек көчле булганда, сатыла торган компания өлеше түгел, ә аның бәяләмәсе (һәм шуңа күрә инвестиция күләме) үзгәрә. Бу исә, аеруча өметлерәк стартаплар очрагында, А сериясе инвесторларының компанияләрне үзләре теләгәннән күбрәк акча алырга мәҗбүр итүенә китерә.
Кайбер венчур инвесторлар ялганлый һәм компаниягә чынлап та шулкадәр акча кирәк дип раслый. Башкалары эчкерсезрәк һәм финанс модельләренең һәр компаниядә билгеле бер процентка ия булуны таләп итүен таный. Ләкин без барыбыз да беләбез: А сериясе раундларында җыелган суммалар компанияләр өчен нәрсә яхшырак булыр дигән сораудан чыгып билгеләнми. Алар венчур инвесторларның компаниянең күпме өлешенә ия булырга теләвеннән башлап билгеләнә, ә базар бәяләмәне һәм, димәк, кертелә торган сумманы билгели.
Күп кенә начар нәрсәләр кебек, бу да махсус эшләнгән нәрсә түгел. Венчур бизнесы, аның башлангыч фаразлары әкренләп искергән саен, үзе дә сизмәстән шушы хәлгә килеп керде. Венчур бизнесының традицияләре һәм финанс модельләре оештыручыларга инвесторлар күбрәк кирәк булган заманда барлыкка килгән иде. Ул вакытта оештыручыларның А сериясе раундында венчур инвесторларга үз компаниясенең зур өлешен сатуы табигый иде. Хәзер оештыручылар азрак сатуны өстен күрә, ә венчур инвесторлар үз сүзендә нык тора, чөнки һәр А сериясе компаниясенең 20%ыннан кимрәк сатып алып акча эшли алуларына ышанмыйлар.
Мин моны куркыныч дип атавымның сәбәбе шул: А сериясе инвесторлары үзләре хезмәт күрсәтергә тиешле стартаплар белән көннән-көн каршылыкка керә бара, һәм бу ахыр чиктә сезнең үзегезгә каршы төшәргә мөмкин. Мин моны мөмкинлек дип атавымның сәбәбе шул: базар венчур инвесторларның традицион бизнес-моделеннән читләшкән саен, хәзер бик зур потенциаль энергия тупланды. Димәк, гомуми сафтан чыгып, оештыручылар сатарга теләгән күләмдәге өлеш өчен (һәм бары тик оештыручыларның өлешеннән генә төзелгән «опционнар пулыннан» башка) А сериясе раундларын үткәрә башлаган беренче венчур инвестор гаять зур файда күрәчәк.
Бу килеп чыккач, венчур бизнесы белән нәрсә булыр? Каян белим. Ләкин мин шул конкрет фирманың отышта калачагына шикләнмим. Әгәр югары дәрәҗәдәге бер венчур фирма А сериясе раундларын киресенчә түгел, ә компания җыярга тиешле суммадан башлап үткәрә башласа һәм сатып алына торган процентның базар шартларына карап үзгәрүенә юл куйса, алар шундук диярлек бөтен иң яхшы стартапларны үзенә каратачак. Ә төп акча нәкъ шунда.
Базар көчләренә мәңге каршы торып булмый. Соңгы унъеллыкта без А сериясе раундларында сатылган компания өлешенең туктаусыз түбән төшүен күрдек. Элек 40% гадәти хәл иде. Хәзер венчур инвесторлар бу чикне 20%та тотып калу өчен көрәшә. Ләкин мин бу чикнең җимерелүен көн дә көтәм. Бу барыбер булачак. Моны алдан күреп, кыю булып күренергә дә була.
Кем белә, бәлки венчур инвесторлар дөрес эш итеп күбрәк акча эшләрләр. Бу беренче тапкыр гына булмас иде. Венчур капиталы — вакыт-вакыт зур уңышлар йөзләтә табыш китерә торган бизнес. Мондый нәрсә өчен финанс модельләренә никадәр ышанырга була соң инде? А сериясе раундларында сатыла торган акцияләр күләменең 2 тапкыр кимүен каплау өчен, зур уңышларның бер генә чеметемгә ешрак булуы да җитә.
Инвестицияләр өчен яңа мөмкинлекләр табарга теләсәгез, оештыручыларның нәрсәгә зарлануына карагыз. Оештыручылар — сезнең клиентларыгыз, ә алар зарланган нәрсәләр — канәгатьләндерелмәгән ихтыяҗ. Мин оештыручылар иң күп зарланган ике нәрсәне мисал итеп китердем: карар кабул итүгә бик озак вакыт сарыф итүче инвесторлар һәм А сериясе раундларында өлешләрнең чиктән тыш эреп китүе (dilution) — шуңа күрә хәзер күз салырга тиешле урыннар менә шулар. Ләкин иң гомуми рецепт: оештыручылар теләгән нәрсәне эшләгез.
Искәрмәләр
[1] Мин аңлыйм: стартап өчен уңышның чын сынавы — җыелган акча түгел, ә табыш (керем). Акча җыю статистикасын китерүебезнең сәбәбе — кулыбызда бары тик шушы саннар гына булуда. Иң уңышлы стартапларның саннарын кертмичә торып керемнәр турында мәгънәле сөйләшеп булмый, ә алар бездә юк. Без иртәрәк баскычтагы стартаплар белән еш кына керем үсешен тикшерәбез, чөнки без аларның алга китешен шулай бәялибез, ләкин компанияләр билгеле бер зурлыкка җиткәч, орлык инвесторы өчен моны таләп итү чиктән ашу булыр иде.
Ничек кенә булмасын, компанияләрнең капитализациясе ахыр чиктә барыбер керемнәргә бәйле була, һәм финанслау раундларының пост-мани бәяләүләре — ким дигәндә белгечләрнең бу капитализациянең кайда тукталачагы турындагы фаразлары.
Нибары 287сенең генә бәяләве булуның сәбәбе шунда: калганнары, нигездә, конвертацияләнә торган займнар (convertible notes) аша акча җыйды, һәм бу займнарның еш кына бәяләү түшәме булса да, түшәм бәяләүнең бары тик өске чиге генә булып тора.
[2] Без ниндидер төгәл сан кабул итәргә тырышмадык. Без теләсәк тә моны эшли алмыйбыз. Без бары тик шактый сайланучанрак булырга тырыштык.
[3] Киртәләр белән эш иткәндә бернәрсәгә дә гарантия биреп булмаса да, минемчә, киләсе киртә партнерлар арасында тырышлыкларны координацияләү булыр.
[4] Мин аңлыйм, компания ачу һәрвакыт стартап ачуны аңлатмый. Гадәти компанияләр ачучылар да күп булачак. Ләкин бу инвесторлар аудиториясенә кагылмый.
Geoff Ralston хәбәр иткәнчә, Кремний үзәнендә 1980 нче еллар уртасында ук стартап ачу мөмкин эш булып күренгән. Бу процесс нәкъ шунда башланырга тиеш иде инде. Ләкин мин Көнчыгыш яр буендагы өлкән курс студентлары өчен моның һич алай булмаганын беләм.
[5] Бу тренд — егерменче гасыр уртасыннан бирле АКШта икътисади тигезсезлек артуының төп сәбәпләренең берсе. 1950 елда Megacorp компаниясенең берәр x бүлекчәсенең генераль директоры булырга тиеш булган шәхес бүген x компаниясенең оештыручысы булып тора һәм анда зур өлешкә ия.
[6] Әгәр Конгресс оештыручы визасын бозып-нитмичә кабул итсә, бу гына да безгә якынча 20 тапкыр үсеш бирергә мөмкин, чөнки дөнья халкының 95%ы АКШтан читтә яши.
[7] Әгәр идеяләр бәрелеше җитди дәрәҗәдә кискенләшсә, бу «стартап» төшенчәсенең мәгънәсен үзгәртергә мөмкин. Хәзерге вакытта без стартапларга, нигездә, көндәшләргә игътибар итмәскә киңәш итәбез. Без аларга стартаплар футбол кебек түгел, ә йөгерү кебек ярыш, сезгә көндәш командадан тупны тартып алырга кирәк түгел, дибез. Ләкин идеяләр бәрелеше җитәрлек дәрәҗәдә гадәти хәлгә әйләнсә, бәлки сезгә шулай эшләргә туры килә башлар. Бу бик кызганыч булыр иде.
Моның караламаларын укыганнары өчен Sam Altman, Paul Buchheit, Dalton Caldwell, Patrick Collison, Jessica Livingston, Andrew Mason, Geoff Ralston һәм Garry Tan'га рәхмәт белдерәм.