Хәзер, "рамен-керемлелек" (ramen profitable) термины киң таралган чорда, бу фикернең нәкъ нәрсәне аңлатуын аңлатып үтүем кирәк.
Рамен-керемлелек стартапның нигезләүчеләрнең яшәү чыгымнарын капларлык кына акча эшләвен аңлата. Бу стартаплар традицион рәвештә омтылган керемлелектән аерылып торган бүтән бер форма. Гадәти керемлелек зур өметләрнең аклануын аңлатса, рамен-керемлелекнең төп әһәмияте — ул сезгә вакыт сатып ала. [1]
Элек стартап, гадәттә, шактый күп акча җәлеп итеп һәм аны сарыф иткәннән соң гына керемле була иде. Компьютер җиһазлары җитештерүче компания 5 ел буе керем китермәскә, шул чорда 50 миллион доллар сарыф итәргә мөмкин иде. Ләкин алар керемле булгач, елына 50 миллион доллар табыш алырга мөмкин иде. Моның кебек керемлелек стартапның уңышка ирешүен аңлата.
Рамен-керемлелек — бөтенләй капма-каршылык: нибары 2 айдан соң керемле булган стартап, гәрчә аның кереме аена 3000 доллар гына тәшкил итсә дә, чөнки бердәнбер хезмәткәрләр — бернисез дә диярлек яши ала торган ике 25 яшьлек нигезләүче. Аена 3000 доллар керем компаниянең уңышка ирешүен аңлатмый. Ләкин аның гадәти ысул белән керемле булган компания белән бер уртак ягы бар: исән калу өчен аларга акча җәлеп итү кирәк түгел.
Рамен-керемлелек күпчелек кеше өчен ят фикер, чөнки ул күптән түгел генә мөмкин булды. Ул әле дә күп кенә стартаплар өчен мөмкин түгел; мәсәлән, биотехнология стартапларының күбесе өчен ярамый; ләкин күп кенә программа тәэминаты стартаплары өчен ярый, чөнки алар хәзер бик арзан. Күпләр өчен бердәнбер чын чыгым — нигезләүчеләрнең яшәү чыгымнары.
Керемлелекнең бу төренең төп әһәмияте шунда: сез бүтән инвесторларның ихтыярына бәйле түгелсез. Әгәр сез һаман да акча югалтасыз икән, иртәме-соңмы сезгә я тагын акча җәлеп итәргә, я ябылырга туры киләчәк. Рамен-керемле булуга бу авыр сайлау юкка чыга. Сез барыбер акча җәлеп итә аласыз, ләкин сез моны нәкъ хәзер эшләргә тиеш түгелсез.
* * *
Акчага мохтаҗ булмауның иң ачык өстенлеге — сез яхшырак шартларга ирешә аласыз. Әгәр инвесторлар сезгә акча кирәклеген белсә, алар кайвакыт сездән файдаланырга мөмкин. Кайберәүләр хәтта юри вакытны сузарга да мөмкин, чөнки алар акчагыз беткән саен сезнең тагын да сыгылмалырак булачагыгызны беләләр.
Ләкин рамен-керемлелекнең өч әзрәк күренгән өстенлеге дә бар. Беренчесе — ул сезне инвесторлар өчен кызыклырак итә. Әгәр сез инде керемле булсагыз, нинди генә кечкенә масштабта булмасын, бу шуны күрсәтә: (a) сез берәүдән булса да сезгә түләтә аласыз, (b) кешеләргә кирәкле әйберләрне ясауга җитди карыйсыз, һәм (c) чыгымнарны түбән тоту өчен җитәрлек дәрәҗәдә тәртиплесез.
Бу инвесторларны тынычландыра, чөнки сез аларның иң зур өч борчуын чишкәнсез. Аларның акыллы нигезләүчеләре һәм зур базары булган, әмма барыбер уңышсызлыкка очраган компанияләрне финанслаулары еш очрый. Мондый компанияләр җиңелгәндә, бу гадәттә шуңа күрә була: (a) кешеләр алар ясаган әйбер өчен түләргә теләми, мәсәлән, аны аларга сату бик авыр булганга, яки базар әле әзер булмаганга, (b) нигезләүчеләр, кулланучыларга нәрсә кирәклегенә игътибар итү урынына, ялгыш проблеманы чишкән, яки (c) компания акча эшли башлаганчы артык күп сарыф иткән һәм үз инвестицияләрен туздырып бетергән. Әгәр сез рамен-керемле булсагыз, сез инде бу хаталардан качасыз.
Рамен-керемлелекнең тагын бер өстенлеге — ул рух өчен файдалы. Компанияне яңа гына башлаганда, ул шактый теоретик кебек тоелырга мөмкин. Хокукый яктан ул компания, әмма аны компания дип атаганда сез үзегезне алдашасыз сыман тоясыз. Кешеләр сезгә зур күләмдә түли башлагач, компания чынга әйләнә башлый. Һәм сезнең үз яшәү чыгымнарыгыз — сез иң нык сизә торган чик, чөнки шул вакытта киләчәкнең халәте үзгәрә. Хәзер үлү урынына исән калу төп халәткә әйләнә.
Стартапта мондый масштабтагы рухи күтәренкелек бик кыйммәтле, чөнки стартап белән идарә итүнең рухи авырлыгы нәкъ менә аны катлаулы итә. Стартаплар әле дә бик сирәк күренеш. Нигә күбрәк кеше моның белән шөгыльләнми? Финанс куркынычымы? Күп кенә 25 яшьлекләр барыбер акча җыймый. Озын эш сәгатьләреме? Күп кенә кешеләр гадәти эшләрдә дә нәкъ шундый озын сәгатьләр эшли. Кешеләрне стартаплар башлаудан туктатып торган нәрсә — шулкадәр зур җаваплылыктан курку. Һәм бу мәгънәсез курку түгел: аны күтәрү чыннан да авыр. Шул авырлыкның бер өлешен сездән алып ташлый торган теләсә нәрсә сезнең исән калу мөмкинлекләрегезне сизелерлек арттырачак.
Рамен-керемлелеккә ирешкән стартапның уңышка ирешү ихтималы, бәлки, җиңелү ихтималыннан зуррактыр. Бу бик кызыклы, аеруча стартаплардагы нәтиҗәләрнең бимодаль бүленешен исәпкә алганда: сез я җиңеләсез, я бик күп акча эшләп аласыз.
Рамен-керемлелекнең дүртенче өстенлеге иң әз күренгәне, әмма иң мөһиме булырга мөмкин. Әгәр сезгә акча җәлеп итү кирәк түгел икән, сезгә моның өчен компания өстендә эшләүне өзәргә туры килми.
Акча җәлеп итү кешене эш уеннан коточкыч читләштерә. Әгәр сезнең җитештерүчәнлегегез элеккегенең өчтән бер өлешен тәшкил итсә, сез бәхетлесез. Һәм бу айлар буена сузылырга мөмкин.
Мин акча җәлеп итүнең ни өчен шулкадәр читләштерүен нәкъ менә шушы елның башына кадәр аңламый идем (дөресрәге, хәтерләми идем). Без финанслаган стартапларның акча җәлеп итүгә күчкәч, гадәттә, эшне туктатуларын күрә идем, ләкин YC үзе акча җәлеп иткәнчегә кадәр ни өчен икәнен төгәл хәтерләми идем. Безнең эш чагыштырмача җиңел узды; мин сораган беренче кешеләр риза булды; ләкин детальләрне эшләп бетерү өчен айлар кирәк булды, һәм шул вакыт эчендә мин чын эшне диярлек башкара алмадым. Нигә? Чөнки мин гел шул турыда уйладым.
Теләсә кайсы вакытта стартап өчен иң кичектергесез бер проблема булырга омтыла. Кичен йокларга ятканда һәм иртән душ кергәндә сез нәкъ менә шул турыда уйлыйсыз. Һәм акча җәлеп итә башлагач, сез уйлый торган проблема нәкъ шул булып китә. Иртән сез бер генә тапкыр душ керәсез, һәм шул вакытта инвесторлар турында уйласагыз, димәк, сез продукт турында уйламыйсыз.
Әгәр акчаны кайчан җәлеп итүне үзегез сайлый алсагыз, сез башка берәр эшнең уртасында булмаган вакытны сайлый аласыз, һәм сез шулай ук раундның тиз ябылуын таләп итә аласыз. Әгәр аның ябылу-ябылмавы сезне борчымаса, сез хәтта бу раундның уегызны биләп алуыннан саклана аласыз.
* * *
Рамен-керемлелек билгеләмәсендә әйтелгәннән артыкны аңлатмый. Мәсәлән, ул сезнең стартапны "бутстрэппинг" ысулы белән үстерүегезне — инвесторлардан беркайчан да акча алмаячаксыз дигәнне аңлатмый. Тәҗрибә күрсәткәнчә, бу бик яхшы эшләми сыман. Инвестиция алмыйча уңышка ирешкән стартаплар бик аз. Бәлки, стартаплар арзанрак булган саен, бу киңрәк таралыр. Икенче яктан, акча бар, ул инвестицияләнүен көтеп тора. Әгәр стартапларга ул әзрәк кирәк булса, алар аны яхшырак шартларда ала алачак, бу исә аларны аны алуга тагын да ныграк этәрәчәк. Бу тигезлек урнаштыруга китерәчәк. [2]
Рамен-керемлелек күздә тотмаган тагын бер нәрсә — Джо Краусның үз продуктыгызны бета-версиягә чыгарганда бизнес-моделегезне дә бетага куярга тиеш дигән фикере. Ул кешеләрнең сезгә башыннан ук түли башлавын таләп итәргә кирәк дип саный. Минемчә, бу артык чикли. Facebook алай эшләмәде, һәм алар күпчелек стартапларга караганда яхшырак нәтиҗәгә иреште. Шунда ук акча эшләү алар өчен кирәксез генә түгел, ә бәлки зарарлы да булыр иде. Ләкин мин Джоның кагыйдәсе күп кенә стартаплар өчен файдалы булырга мөмкин дип уйлыйм. Нигезләүчеләр игътибарсыз калгандай күренгәндә, мин кайвакыт бу чикләү аларны хәрәкәткә китерер дигән өмет белән, клиентлардан берәр нәрсә өчен түләтүне сорарга киңәш итәм.
Джоның фикере белән рамен-керемлелек арасындагы аерма шунда: рамен-керемле компания ахыр чиктә акча эшләячәк ысулы белән үк акча эшләргә тиеш түгел. Аңа бары тик акча эшләргә генә кирәк. Иң танылган мисал — Google, ул башта эзләү системасын Yahoo кебек сайтларга лицензияләп акча эшләде.
Рамен-керемлелекнең тискәре ягы бармы? Иң зур куркыныч, бәлки, ул сезне консалтинг фирмасына әйләндерергә мөмкин булудадыр. Стартаплар продукт компанияләре булырга тиеш, ягъни барысы да куллана торган бердәм әйбер ясау мәгънәсендә. Стартапларның төп сыйфаты — аларның тиз үсүе, ә консалтинг продукт кебек масштаблана алмый. [3] Ләкин консалтинг аша аена 3000 доллар эшләү бик җиңел; чынлыкта, контракт буенча программалаштыру өчен бу бик түбән бәя булыр иде. Шуңа күрә консалтингка шуып төшү һәм, чынлыкта сез бөтенләй стартап булмаганда, үзегезгә рамен-керемле стартап дип әйтү вәсвәсәсе булырга мөмкин.
Башта бераз консалтинг тибындагы эш башкару ярый. Стартапларга башта гадәттә сәер берәр нәрсә эшләргә туры килә. Ләкин рамен-керемлелек ахыргы нокта түгел икәнен истә тотыгыз. Стартапның төп максаты — чыннан да бик зур булып үсү; рамен-керемлелек — юлда үлмәү өчен хәйлә генә.
Искәрмәләр
[1] "Рамен-керемлелек"тәге "рамен" сүзе тиз пешә торган раменны аңлата, ә ул — булган ризыкларның иң арзаны диярлек.
Зинһар, бу терминны туры мәгънәдә кабул итмәгез. Тиз пешә торган рамен белән генә яшәү сәламәтлек өчен бик зарарлы булыр иде. Дөге һәм фасоль — яхшырак ризык чыганагы. Әгәр сездә дөге пешергеч (rice cooker) юк икән, башта аны сатып алудан башлагыз.
2n кешегә дөге һәм фасоль: зәйтүн мае яки сыер мае; n данә сары суган; башка яңа өзелгән яшелчәләр; тәҗрибә ясагыз; 3n тырнак сарымсак; n савыт (12 унцияле) ак, кызыл яки кара фасоль консервасы; n шакмак Knorr сыер ите яки яшелчә шулпасы кубигы; n чәй кашыгы яңа тартылган кара борыч; 3n чәй кашыгы тартылган зирә; n чынаяк коры дөге, яхшырак көрән дөге. Дөгене дөге пешергечкә салыгыз. Дөге савытында күрсәтелгәнчә су өстәгез. (Гадәттә: 1 чынаяк дөгегә 2 чынаяк су.) Дөге пешергечне кабызыгыз һәм аны онытыгыз.
Суганны һәм башка яшелчәләрне турагыз һәм уртачадан түбән утта, суган үтә күренмәле булганчы сыек майда кыздырыгыз. Туралган сарымсак, борыч, зирә һәм тагын берөзлек май өстәп, болгатыгыз. Утны түбән тотыгыз. Тагын 2 яисә 3 минут пешерегез, аннары фасоль кушыгыз (фасольнең суын түкмәгез) һәм болгатыгыз. Шулпа кубигын (кубикларын) ташлагыз, өстен каплагыз һәм түбән утта кимендә тагын 10 минут пешерегез. Төбенә ябышмасын өчен игътибар белән болгатып торыгыз.
Акча саклыйсыгыз килсә, дисконт кибетләреннән фасольне зур банкаларда сатып алыгыз. Тәмләткечләрне күпләп алганда да алар күпкә арзанрак була. Әгәр яныгызгызда Һиндстан азык-төлек кибете булса, аларда супермаркетлардагы кечкенә банкалар бәясенә зур топлар белән зирә сатылачак.
[2] Хакимиятнең инвесторлардан нигезләүчеләргә күчүе венчур бизнесының күләмен чынлыкта арттырырга мөмкин дигән зур ихтималлык бар. Минемчә, инвесторлар хәзерге вакытта нигезләүчеләргә карата чиктән тыш кырыс булып ялгышалар. Әгәр аларны туктарга мәҗбүр итсәләр, бөтен венчур бизнесы яхшырак эшләр иде, һәм сез чикләүче законнар бетерелгәндә һәрвакыт күренгән сәүдә үсеше кебек нәрсәне күрер идегез.
Инвесторлар — нигезләүчеләр өчен иң зур җәфа чыганакларының берсе; әгәр алар шулкадәр авырлык тудырудан туктаса, нигезләүче булу яхшырак булыр иде; ә әгәр нигезләүче булу яхшырак булса, моның белән күбрәк кеше шөгыльләнер иде.
[3] Стартапның консалтингны масштаблана торган формага үзгәртеп зур булып үсүе ихтимал. Ләкин алар моны эшләсәләр, чынлыкта алар продукт компаниясе булыр иде.
Бу мәкаләнең караламаларын укып чыкканы өчен Джессика Ливингстонга рәхмәт белдерәм.