Интеллектуаллар үлем җәзасы турында сөйләшкәндә, дәүләтнең кеше гомерен кыярга хакы бармы-юкмы, үлем җәзасы башкаларны җинаятьтән тыеп торамы һәм кайбер төркемнәргә башкаларга караганда ешрак үлем җәзасы биреләме дигән сорауларны күтәрәләр. Ләкин гамәлдә үлем җәзасы турындагы бәхәс кеше үтерүчеләрне үтерү ярыймы-юкмы дигәнне аңлатмый. Бу бәхәс гаепсез кешеләрне үтерү ярыймы-юкмы дигәнне аңлата, чөнки үлем җәзасына хөкем ителгәннәрнең кимендә 4% -ы гаепсез.
Мин бала чагымда кешеләр үзләре кылмаган җинаятьләр өчен бик сирәк хөкем ителәдер, ә кеше үтерү эшләрендә бу бөтенләй үк булмый торган хәлдер дип уйлый идем. Бер дә алай түгел. Хәзер, Innocence Project кебек оешмалар аркасында, без яңа дәлилләр ачыкланганнан соң кеше үтерү буенча карарларның гамәлдән чыгарылуы турындагы хикәяләрнең өзлексез агымын күрәбез. Кайвакыт полиция һәм прокурорлар бик салкын караган. Кайвакыт алар намуссыз булган һәм гаепсез кешене хөкем итүләрен яхшы белгән.
Кеннет Адамс һәм тагын өч ир-ат кеше үтерүдә гаепләнеп, төрмәдә 18 ел уздырган. ДНК тикшерүе бөтенләй башка өч кешене ачыклагач, алар акланган; соңрак ул өчәүнең икесе үз гаебен таныган. Тикшерүнең башында ук полициягә әлеге башка кешеләр турында хәбәр иткән булганнар, ләкин алар бу эзне беркайчан да тикшермәгән.
Кит Харвард кеше үтерүдә гаепләнеп, төрмәдә 33 ел утырган. Аны «экспертлар» корбаннарның берсендәге тешләү эзләре аның тешләренә туры килә дигәнгә күрә хөкем иткәннәр. ДНК тикшерүе үтерүне башка кеше — Джерри Кротти кылганын күрсәткәч, аны аклаганнар.
Рики Джексон һәм тагын ике ир-ат 12 яшьлек малайның күрсәтмәләренә нигезләнеп үтерүдә гаепләнгәннән соң, төрмәдә 39 ел уздырган; соңрак малай үз сүзләреннән баш тарткан һәм полиция аны мәҗбүр иткәнен әйткән. Берничә кеше бу вакытта малайның бөтенләй башка урында булганын раслаган. Округ прокуроры, «Дәүләт күз алдында торган хакыйкатьне таный», — дип гаепләүләрне кире каккач, өч ир-ат та акланган.
Альфред Браун кеше үтерүдә гаепләнеп, төрмәдә 12 ел, шул исәптән 10 елын үлем җәзасы көтүчеләр камерасында уздырган. Округ прокуроры ярдәмчесенең аның җинаять кыла алмавын раслаган телефон язмаларын яшереп калуы ачыклангач, аны аклаганнар.
Гленн Форд кеше үтерүдә гаепләнгәннән соң 29 ел үлемгә хөкем ителгәннәр рәтендә утырган. Яңа дәлилләр үтерү вакытында аның җинаять урынында бөтенләй булмавын исбатлагач, ул акланган. Аны яклау өчен билгеләнгән адвокатлар моңа кадәр бер тапкыр да присяжныйлар судында катнашмаган булган.
Кэмерон Уиллингем исә 2004 елда үлемгә китерүче укол белән чыннан да җәзалап үтерелгән. Аның үз йортына махсус ут төрткәнен раслап күрсәтмә биргән «эксперт» соңрак дәрәҗәсен югалткан һәм ялганчы дип табылган. Техас штаты кушуы буенча 2009 елда эшне яңадан тикшерү «ут төртү фактын раслап булмый» дигән нәтиҗәгә килгән.
Рич Глоссип үлем җәзасына хөкем ителгәннәр камерасында 20 ел уздырган — ул чын үтерүченең күрсәтмәләре нигезендә хөкем ителгән, ә чын җинаятьче, Глоссипка каршы күрсәтмә биреп, үлем җәзасы урынына гомерлек төрмә җәзасы белән котылып калган. 2015 елда аны җәзалап үтерергә берничә минут кала, Оклахоманың аны законсыз дарулар кушылмасы белән үтерергә җыенуы фаш ителгән. Аны аклаучы яңа дәлилләр булуга карамастан, алар һаман да, бәлки хәтта шушы җәйдә үк, үлем җәзасын тормышка ашырырга планлаштыралар.
Мин моны дәвам итә алам. Мондый очраклар йөзләрчә. Флоридада гына да хәзергәчә үлемгә хөкем ителгән 29 тоткын акланды.
Кеше үтерүдә ялгыш гаепләүләр сирәк булу түгел, ә бик киң таралган күренеш. Полициягә җәмәгатьчелекнең зур игътибарын җәлеп иткән җинаятьне ачу өчен басым ясыйлар. Шикләнелүчене тапкач, алар аның гаепле булуына ышанырга телиләр, һәм капма-каршыны күрсәтүче дәлилләрне игътибарсыз калдыралар яки хәтта юк итәләр. Округ прокурорлары үзләрен нәтиҗәле һәм җинаятьчелеккә карата кырыс итеп күрсәтергә телиләр, һәм хөкем карарына ирешү өчен шаһитләр белән манипуляция ясарга һәм дәлилләрне яшерергә әзер. Суд билгеләгән яклаучы адвокатлар эштән арткан һәм еш кына квалификациясез була. Җәзаны җиңеләйтүгә алмашка ялган күрсәтмәләр бирергә әзер җинаятьчеләр, полиция нәрсә кушса, шуны әйттереп була торган тиз ышанучан шаһитләр һәм фән гаепләнүченең гаепле булуын раслый дип белдерергә ашкынып торган ялган «экспертлар» һәрвакыт табыла. Ә присяжныйлар аларга ышанырга тели, чөнки кире очракта ниндидер куркыныч җинаять ачылмый калачак.
Бу компетентсызлык һәм намуссызлык циркы — үлем җәзасы белән бәйле чын мәсьәлә. Үлем җәзасының мораль ягы яки нәтиҗәлелеге турындагы теоретик сораулар мөһим булган ноктага без барып та җитмибез, чөнки үлемгә хөкем ителгән кешеләрнең бик күбесе чынлыкта гаепсез. Теориядә нәрсә генә аңлатса да, гамәлдә үлем җәзасы гаепсез кешеләрне үтерүне аңлата.
Моның караламаларын укыганнары өчен Тревор Блэквеллга, Джессика Ливингстонга һәм Дон Найтка рәхмәт.
Бәйләнешле: