Мин Reddit нигезләүчеләре белән Y Combinator'ны башлаганчы ук таныштым. Чынлыкта, безнең аны башлавыбызның бер сәбәбе дә алар иде.
YC мин Harvard Computer Society'дә (студентларның санак клубы) стартапны ничек башлау турында ясаган чыгышымнан үсеп чыкты. Аудиториядәге башкалар барысы да җирле халык иде, мөгаен, әмма Стив белән Алексис поездда Виргиния университетыннан килгәннәр иде, анда алар соңгы курста укыйлар иде. Алар шундый ерактан килгәч, мин алар белән кофе эчәргә ризалаштым. Алар миңа соңрак үзләре баш тартсын өчен без акча түләячәк стартап идеясе турында сөйләделәр: кәрәзле телефон аша фастфудка заказ бирү ысулы.
Бу смартфоннар чорына кадәр иде. Аны эшләтеп җибәрү өчен генә дә аларга кәрәзле элемтә операторлары һәм фастфуд челтәрләре белән килешүләр төзергә туры килер иде. Шуңа күрә моның тормышка ашу ихтималы юк иде. 19 ел узгач та ул әле һаман юк. Ләкин аларның акылы һәм энергиясе миндә зур тәэсир калдырды. Чынлыкта, мин алардан һәм шул чыгышта очраткан кайбер башка кешеләрдән шулкадәр илһамландым ки, аларга акча бүлеп бирер өчен берәр нәрсә башларга карар кылдым. Берничә көннән соң мин Стив белән Алексиска Y Combinator'ны башлап җибәрүебез турында әйттем һәм гариза бирергә өндәдем.
Ул беренче батчта гариза бирүчеләрне билгеләү өчен бернинди дә ысулыбыз юк иде, шуңа без аларга кушаматлар уйлап таптык. Reddit нигезләүчеләре «Кәрәзле ризык маффиннары» (Cell food muffins) иде. «Маффин» — Джессика кечкенә этләр һәм ике яшьлек балалар кебек нәрсәләр өчен куллана торган назлы сүз. Бу сезгә Стив белән Алексисның ул көннәрдә нинди тәэсир калдыруы турында бераз аңлатма бирә. Алар кош балаларына хас булган бераз каушап калган гаҗәпләнү кыяфәтендә иделәр.
Ләкин аларның идеясе начар иде. Һәм ул вакытта без нигезләүчеләргә түгел, ә идеяләргә акча бирәбез дип уйлаганга күрә, без аларны кире кактык. Ләкин үзебезне уңайсыз хис иттек. Джессика «маффиннарны» кире какканыбызга көенде. Һәм YC'ны аларга ярдәм итү өчен башлап җибәргән кешеләрне кире кагу миңа дөрес түгел кебек тоелды.
Минемчә, «пивот» (pivot) сүзенең стартап мәгънәсе ул вакытта әле уйлап табылмаган иде, әмма без Стив белән Алексиска акча бирергә теләдек, шуңа күрә идеяләре начар булса, аларга башка берәр нәрсә өстендә эшләргә кирәк иде. Һәм мин нәрсәне эшләргә кирәклеген белә идем. Ул көннәрдә сылтамалар сакларга мөмкинлек бирүче Delicious дигән сайт бар иде. Анда иң күп сакланган сылтамалар исемлеге тупланган del.icio.us/popular дигән бит бар иде, һәм кешеләр бу битне de facto Reddit сыйфатында куллана иде. Мин моны белә идем, чөнки сайтыма килүчеләрнең күбесе аннан килә иде. del.icio.us/popular кебек нәрсә кирәк иде, тик ул сылтамаларны саклауның өстәмә продукты түгел, ә махсус сылтамалар белән уртаклашу өчен эшләнгән булырга тиеш иде.
Шуңа күрә мин Стив белән Алексиска шалтыраттым һәм аларга безгә үзләре охшавын, тик идеяләре генә охшамавын, шуңа күрә алар башка нәрсә өстендә эшләсәләр, аларга акча бирәчәгебезне әйттем. Алар ул вакытта Виргиниягә кайтучы поездда иде. Алар киләсе станциядә төшеп калдылар һәм төньякка таба баручы икенче поездга утырдылар, һәм көн ахырына хәзер Reddit дип аталган проект өстендә эшләргә сүз бирделәр.
Алар аны «What snoo?» дигән сыман Snoo дип атарга теләрләр иде. Ләкин snoo.com бик кыйммәт иде, шуңа күрә алар маскотны Snoo дип атау белән канәгатьләнделәр һәм сайт өчен теркәлмәгән исем сайладылар. Башта Reddit бары тик вакытлыча гына исем иде, һәрхәлдә алар миңа шулай дип әйттеләр, ләкин хәзер аны үзгәртү өчен бик соң инде, күрәсең.
Барлык чыннан да бөек стартаплардагы кебек үк, компания белән нигезләүчеләр арасында гаҗәеп тыгыз туры килү бар. Бигрәк тә Стив белән. Reddit'ның билгеле бер холкы бар — кызыксынучан, шикләнеп караучан, көлеп җибәрергә әзер — һәм бу холык нәкъ Стивныкы.
Стив моны ишетеп күзләрен сөзмәгәй, ләкин ул зыялы кеше; аны идеяләрнең үзләре генә дә кызыксындыра. Ул башта ук Кембридждагы шул аудиториягә нәкъ менә шулай килеп эләккән иде. Ул мине мин язган Lisp дигән программалаштыру телен кызыксынганлыктан белгән иде, ә Lisp — ул кешеләр бары тик интеллектуаль кызыксынудан чыгып кына өйрәнә торган телләрнең берсе. Стивның бөтен нәрсәне суырып алучы тузан сургыч кебек кызыксынучанлыгы — туры мәгънәдә кызыклы булган теләсә нәрсәгә сылтамалар исемлегеннән торган сайтны башлаганда нәкъ менә кирәк булган сыйфат.
Стив авторитетларны бик үк яратмый иде, шуңа күрә аңа мөхәррирләрсез сайт идеясе дә ошады. Ул көннәрдә программистлар өчен төп форум Slashdot дип аталган сайт иде. Ул Reddit'ка бик охшаган иде, тик төп биттәге язмаларны кеше-модераторлар сайлап ала иде. Һәм алар үз эшләрен яхшы башкарсалар да, бу бер кечкенә аерма зур аерма булып чыкты. Кулланучылар җибәргән язмаларга нигезләнү Reddit'ның Slashdot'ка караганда яңарак булуын аңлатты. Андагы яңалыклар яңарак иде, ә кулланучылар һәрвакыт иң яңа яңалыклар кайда, шунда барачак.
Мин Reddit нигезләүчеләрен тизрәк чыгарырга кыстадым. Беренче версия өчен берничә йөз юл кодтан артык кирәк түгел иде. Моны төзү өчен бер-ике атнадан артык вакыт ничек кирәк булсын инде? Һәм алар чагыштырмача тиз, беренче YC төркеменә якынча өч атна узгач чыгарылды. Беренче кулланучылар Стив, Алексис, мин, һәм аларның YC төркемдәшләре һәм көллияттәге дуслары иде. Кызыклы сылтамаларның яхшы исемлеген туплау өчен бик күп кулланучы кирәк түгел булып чыкты, бигрәк тә һәр кулланучының берничә аккаунты булганда.
Reddit үзләренең YC төркеменнән тагын ике кешене җәлеп итте: Крис Слоу һәм Аарон Шварц, һәм алар да гадәттән тыш акыллы иделәр. Крис нәкъ шул вакытта Гарвардта физика буенча кандидатлык диссертациясен тәмамлап килә иде. Аарон яшьрәк, көллиятнең беренче курс студенты иде, һәм Стивка караганда да ныграк авторитетка каршы иде. Соңрак хакимиятнең аңа карата эшләгәннәре өчен аны газапланучы дип атау арттыру булмас.
Әкренләп, әмма туктаусыз рәвештә Reddit'ның трафигы үсә барды. Башта саннар шулкадәр кечкенә иде ки, аларны фондагы шау-шудан аеру кыен иде. Ләкин берничә атна эчендә сайтны даими кулланучы чын кулланучыларның төше барлыгы аңлашылды. Һәм шул еллардан бирле Reddit компаниясе белән төрле хәлләр булса да, Reddit сайты беркайчан да артка карамады.
Reddit сайты (хәзер инде кушымтасы) шулкадәр нигезле файдалы нәрсә ки, аны юкка чыгару мөмкин түгел диярлек. Менә ни өчен Стив киткәннән соңгы озак вакыт эчендә, идарә итү стратегиясе зарарсыз игътибарсызлыктан алып коточкыч хаталарга кадәр тирбәлгәндә дә, трафик барыбер үсә торды. Күпчелек компанияләр белән моны эшләп булмый. Күпчелек компанияләрдә сез алты айга игътибарыгызны югалтсагыз, зур бәлага тарыйсыз. Ләкин Reddit үзенчәлекле иде, һәм Стив 2015 елда кире кайткач, мин дөньяны зур сюрприз көткәнен белдем.
Кешеләр Reddit'ның бәясен төшендек дип уйладылар: Кремний үзәнендәге уенчыларның берсе, әмма зурлардан түгел. Ләкин пәрдә артында нәрсә барганын белгән кешеләр монда тарихның күпкә тирәнрәк икәнен беләләр иде. Әгәр Reddit иң яхшы очракта зарарсыз булган идарә астында шундый зурлыкка кадәр үсә алган булса, Стив кире кайтса, ул нәрсә эшли алыр иде? Без хәзер бу сорауга җавапны беләбез. Яки, ким дигәндә, бу җавапның түбән чиген беләбез. Стивның идеяләре әле бетмәгән.