Күптән түгел мин бер стартап нигезләүчесеннән хат алдым, ул миңа бер мөһим нәрсәне аңларга ярдәм итте: ни өчен стартапка нигез салучыларга игелекле кеше булу куркыныч түгел.
Мин бик уңышлы эшмәкәр турында мультфильмнардагы кебек күзаллау белән үстем (мультфильмда бу һәрвакыт ир-ат иде): иллеләрдәге, сигара тартучы, өстәлгә йодрыгы белән сугучы, хакимлек кулланып җиңә торган һәм моны ничек башкаруына артык игътибар бирми торган ерткыч бер адәм. Элек тә язганымча, стартапларда мине иң нык гаҗәпләндергән нәрсәләрнең берсе — иң уңышлы нигезләүчеләр арасында мондыйларның бик аз булуы. Бәлки, башка тармакларда уңышлы кешеләр шундыйдыр, мин белмим; ләкин стартап нигезләүчеләре алай түгел. [1]
Мин моны тәҗрибәдән белә идем, ләкин бу нигезләүченең хатын алганчы моның математик сәбәбен беркайчан да күргәнем булмады. Хатында ул үзен төбеннән үк йомшак күңелле булуы һәм барысын да бушка бирергә артык омтылуы борчуын язган иде. Ул үзенә бәлки «берникадәр социопатия дозасы» кирәктер дип уйлаган.
Мин аңа бу хакта борчылмаска куштым, чөнки кешедән-кешегә сөйләрлек дәрәҗәдә яхшы әйбер ясасаң, үсеш сызыгы сызыкчадан тыш (суперсызыкча) булачак. Әгәр ул кешеләрдән акча алуга оста булмаса, иң начар очракта бу кәкре сызык мөмкин булганның 1-дән кимрәк даими тапкырлаучысы гына булыр. Ләкин теләсә нинди сызыкны даими санга тапкырлау аның формасын бөтенләй үзгәртми. Y күчәрендә саннар кечерәк булачак, ләкин кәкрелек нәкъ шундый ук текә булып кала, ә уңышлы стартап тизлегендә үскәндә, Y күчәре барыбер үз урынына утырачак.
Кайбер мисаллар моны аңлатыр. Сезнең компаниягез хәзер аена $1000 эшли ди, һәм сез атнага 5% үсә торган искиткеч әйбер ясадыгыз. Моннан ике ел узгач, сез аена якынча $160 мең акча эшләячәксез.
Ә хәзер сезнең ерткыч түгел булуыгыз аркасында үз кулланучыларыгыздан мөмкин булганның бары яртысын гына сыгып ала алуыгызны күз алдына китерик. Димәк, ике елдан соң сез $160 мең урынына аена $80 мең акча эшләячәксез. Сез күпмегә артта каласыз? Һәр тиенне сыгып алган хәлдә кайда булыр идегез, шул дәрәҗәгә җитәр өчен сезгә күпме вакыт кирәк булачак? Бары тик 15 атна. Ике ел узгач, ерткыч булмаган нигезләүче ерткычтан нибары 3,5 айга гына артта кала. [2]
Әгәр сез нинди дә булса санны оптимальләштерергә телисез икән, сайларга кирәклесе — ул сезнең үсеш темпыгыз. Элеккечә үк кулланучылардан мөмкин булганның яртысын гына аласыз, ләкин 5% урынына атнага 6% үсә аласыз дип фараз итик. Хәзер ике елдан соң ерткыч нигезләүче белән чагыштырганда сезнең эшләрегез ничек? Сез инде алда барасыз — $160 меңгә каршы аена $214 мең — һәм тиз арада араны ерагайтасыз. Тагын бер елдан сез аена $4,4 миллион эшләячәксез, ә ерткыч нигезләүче — нибары $2 миллион.
Билгеле, ерткыч булу файда бирә торган бер очрак бар: ул да булса үсешнең нәкъ менә шуңа бәйле булуы. Стартапларның башкалардан аермасы шунда: гадәттә үсеш моңа бәйле түгел. Стартаплар гадәттә кешеләр дусларына киңәш итәрлек гаҗәеп әйберләр ясау аша җиңәләр. Ә ерткыч булу моңа ярдәм итми генә түгел, киресенчә, зыян китерергә мөмкин. [3]
Стартапка нигез салучыларның игелекле булуы бернинди куркыныч тудырмавының сәбәбе шул: бөек әйберләр ясауның эффекты катмарлана (компоундлаша), ә ерткычлык исә компоундлашмый.
Шуңа күрә, әгәр сез нигезләүче булсагыз, менә үзегез белән төзи алырлык бер килешү: ул сезне бәхетле дә итәр, компаниягезне уңышлы да итәр. Үзегезгә никадәр телисез, шулкадәр игелекле булырга рөхсәт итегез, тик моны каплау өчен үсеш темпы өстендә тырышып эшләгез. Иң уңышлы стартапларның күбесе бу компромиссны аңсыз рәвештә ясый. Бәлки, моны аңлы рәвештә эшләсәгез, сез аны тагын да яхшырак башкарырсыз.
Искәрмәләр
[1] Күпләр уңышлы стартап нигезләүчеләрен акча йөртә дип уйлый. Чынлыкта, иң уңышлы нигезләүчеләрнең яшерен коралы — аларны акча йөртмәвендә. Әгәр аларны акча йөртсә, алар үсеш юлында һәр тиз үсүче стартап ала торган сатып алу тәкъдимнәренең берсен кабул иткән булыр иде. Иң уңышлы нигезләүчеләрне йөртүче нәрсә — нинди дә булса әйбер ясаучы күпчелек кешеләрне дәртләндерүче шул ук нәрсә: бу компания — аларның үз проекты.
[2] Чынлыкта, 2 ≈ 1,05 ^ 15 булганга күрә, ерткыч булмаган нигезләүче ерткычтан һәрвакыт 15 атнага артта кала.
[3] Клиентлардан акча сыгып алу осталыгы файда китерә алган тагын бер сәбәп — башта стартаплар гадәттә акчаны югалта, ә һәр клиенттан күбрәк алу беренче финанслау беткәнче табышка чыгуны җиңеләйтә. Ләкин стартапларның беренчел инвестицияләрне бетереп, яңаларын таба алмыйча һәлак булуы бик таралган булса да, моның төп сәбәбе гадәттә булган клиентлардан җитәрлек акча сыгып алмауда түгел, ә әкрен үсештә яки артык чыгымнарда ята.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтман, Харҗ Таггар, Джессика Ливингстон һәм Джефф Ралстонга, шулай ук бик игелекле кеше булганы өчен Рэндалл Беннеттка рәхмәт.