Нәкъ борын төбендә үк файдаланылмый яткан бик шәп стартап идеяләре бар. Аларны күрмәвебезнең бер сәбәбе — мин шлеп-сукырлык дип атый торган күренеш. «Schlep» (шлеп) сүзе башта идиш теленнән кергән, ләкин АКШта киң кулланылыш тапкан. Ул күңелсез, авыр, бертөрле һәм җәфалы эшне аңлата.
Шлепларны беркем дә яратмый, әмма хакерлар аларны аеруча өнәми. Стартап башлап җибәрүче хакерларның күбесе ниндидер акыллы программа язу, аны кайдадыр серверга урнаштыру һәм акча агып килгәнен карап яту белән генә эш итәргә хыяллана — бернинди кулланучылар белән сөйләшмичә, башка компанияләр белән сөйләшүләр алып бармыйча һәм башкаларның бозык кодлары белән азапланмыйча гына. Бәлки, бу мөмкиндер дә, әмма мин моны әле күргәнем юк.
Y Combinator'да без эшләгән күп кенә нәрсәләрнең берсе — хакерларны шлепларның котылгысызлыгына өйрәтү. Юк, сез бары тик код язып кына стартап башлый алмыйсыз. Үземнең дә шушы хакыйкатьне аңлаган чагым хәтердә. 1995 елда мин әле һаман да бары тик код кына язып компания ачып булуына үземне ышандырырга тырыша идем. Әмма тиздән тәҗрибәдән чыгып шуны аңладым: шлеплар котылгысыз гына түгел, бизнес асылда нәкъ менә шулардан тора да инде. Компания ул үз өстенә алачак шлеплар белән билгеләнә. Ә шлеплар белән салкын бассейнга кергән кебек эш итәргә кирәк: бары тик сикерергә генә. Бу күңелсез эшне махсус эзләп йөрергә кирәк дигән сүз түгел, әгәр ул бөек нәрсәгә илтүче юлда ята икән, аннан беркайчан да куркып качмаска кирәк дигән сүз.
Шлепларны яратмавыбызның иң куркыныч ягы — бу хиснең күбесенчә аңсыз булуында. Сезнең аң астыгыз авыр шлеплар белән бәйле идеяләрне күрергә дә ирек бирмәячәк. Шлеп-сукырлык менә шул була инде.
Бу күренеш стартаплар белән генә чикләнми. Мәсәлән, күпчелек кеше Олимпия уеннары атлетлары кебек яхшы физик формада булмаска дип аңлы рәвештә карар кылмый. Моны алар өчен аң асты хәл итә, чөнки ул моның өчен кирәк булган авыр хезмәттән кача.
Шлеп-сукырлыкның мин белгән иң ачык мисалы — Stripe, дөресрәге Stripe'ның идеясе. Ун елдан артык вакыт дәвамында онлайн түләүләрне кабул итәргә туры килгән һәр хакер бу процессның никадәр газаплы булуын белде. Меңләгән кеше бу проблема турында белгәндер. Шулай да, алар стартап башлаганда, нигәдер кулинария рецептлары сайтларын яки җирле вакыйгалар агрегаторларын ясарга карар кылдылар. Ни өчен? Дөнья инфраструктурасының иң мөһим компонентларының берсен төзәтәсе урында, нигә беркемгә дә диярлек кызык булмаган һәм беркем дә акча түләмәячәк проблемалар белән шөгыльләнергә? Чөнки шлеп-сукырлык кешеләргә түләүләрне төзәтү идеясе турында уйларга да ирек бирмәде.
Мөгаен, Y Combinator'га рецептлар сайты өстендә эшләү өчен гариза биргән кешеләрнең берсе дә «без түләүләрне төзәтергә тиешме, әллә рецептлар сайтын ясаргамы?» дигән сораудан башламагандыр һәм нәтиҗәдә рецептлар сайтын сайламагандыр. Түләүләрне төзәтү идеясе нәкъ күз алдында ятса да, алар аны беркайчан да күрмәделәр, чөнки аларның аң асты моңа бәйле кыенлыклардан курыкты. Банклар белән килешүләр төзергә туры киләчәк бит. Моны ничек эшләргә? Өстәвенә, сез акча күчерәсез, димәк сезгә мошенниклык белән һәм серверларыгызны ватарга тырышучы кешеләр белән көрәшергә туры киләчәк. Моңа өстәп, үтәлергә тиешле төрле кагыйдәләр һәм таләпләр дә бардыр. Мондый стартапны башлап җибәрү рецептлар сайтына караганда күпкә куркынычрак тоела.
Бу куркынычлык амбицияле идеяләрнең кыйммәтен икеләтә арттыра. Үзләренең төп кыйммәтеннән тыш, алар түбән бәяләнгән акцияләргә охшаган, чөнки стартап башлаучылар арасында аларга ихтыяҗ азрак. Әгәр сез амбицияле идея сайласагыз, сезнең көндәшләрегез азрак булачак, чөнки калганнарның барысы да бәйле кыенлыклардан куркып качкан булачак. (Бу гомумән стартап башлауга да кагыла.)
Шлеп-сукырлыкны ничек җиңәргә? Дөресен әйткәндә, шлеп-сукырлыкка каршы иң яхшы дару, мөгаен, белмәүчәнлектер. Күпчелек уңышлы нигезләүчеләр, әгәр алар компанияне башлаганда җиңәргә туры киләчәк киртәләр турында белгән булсалар, бәлки беркайчан да башлаган да булмас иделәр, дип әйтерләр иде. Иң уңышлы стартапларның нигезләүчеләре еш кына яшьләр булуының бер сәбәбе дә шушындадыр, бәлки.
Тәҗрибә күрсәткәнчә, нигезләүчеләр проблемалар белән бергә үсә. Ләкин моны беркем дә алдан күрә алмый кебек, хәтта өлкәнрәк, тәҗрибәлерәк нигезләүчеләр дә. Шуңа күрә яшьрәк нигезләүчеләрнең өстенлеге шунда: алар бер-берсен юкка чыгара торган ике хата ясыйлар. Алар үзләренең ни дәрәҗәдә үсә алачакларын белмиләр, ләкин моның күпме кирәк булачагын да белмиләр. Өлкәнрәк нигезләүчеләр исә бары тик беренче хатаны гына ясыйлар.
Ләкин белмәүчәнлек бөтен нәрсәне дә хәл итә алмый. Кайбер идеяләр куркыныч шлепларны шулкадәр ачык күздә тота ки, аларны һәркем күрә ала. Мондый идеяләрне ничек күрергә? Мин тәкъдим иткән ысул — үзеңне бу манзарадан читкә алу. «Мин нинди проблеманы чишәргә тиеш?» дип сорау урынына, «Мин кемнеңдер минем өчен нинди проблеманы чишүен теләр идем?» дип сорагыз. Әгәр Stripe барлыкка килгәнче түләүләр кабул итәргә туры килгән берәр кем шулай сорарга тырышкан булса, Stripe алар теләгән иң беренче нәрсәләрнең берсе булыр иде.
Хәзер инде Stripe булу соң, ләкин, әгәр күрә белсәгез, дөньяда төзәтәсе нәрсәләр әле бик күп.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга (Sam Altman), Пол Бакхайткә (Paul Buchheit), Патрик Коллисонга (Patrick Collison), Аарон Ибага (Aaron Iba), Джессика Ливингстонга (Jessica Livingston), Эмметт Ширга (Emmett Shear) һәм Хардж Таггарга (Harj Taggar) рәхмәтемне белдерәм.